Jesienią różnica temperatur między dniem a nocą wzrasta, a stres termiczny występuje często. Wyraźnie uwidacznia się sprzeczność między ogrzewaniem kurnika a jego wentylacją. Gromadzenie się amoniaku i kurzu w kurniku łatwo uszkadza barierę śluzówkową dróg oddechowych. Jednocześnie wzrasta ryzyko wprowadzenia wirusów przez ptaki migrujące, a patogeny środowiskowe namnażają się w dużych ilościach. Odporność stad kur nieśnych ogólnie spada. Głównym typem choroby o wysokiej częstości występowania są mieszane infekcje dróg oddechowych, którym towarzyszy ryzyko chorób jelitowych i pasożytniczych. Można je podzielić na cztery główne kategorie:
I. Choroby wirusowe (najpoważniejsze zagrożenie i źródło pierwotnej infekcji)
1. Niskopatogenna grypa ptaków podtypu H9
· Pozycja kluczowa: Najczęściej występująca choroba wirusowa na jesiennych fermach kur nieśnych, a także czynnik inicjujący większość mieszanych infekcji dróg oddechowych.
· Czynniki wywołujące chorobę: Wprowadzenie wirusa przez ptaki migrujące oraz wahania poziomu przeciwciał spowodowane stresem termicznym. Wybuchy epidemii są prawdopodobne, gdy szczepy szczepionkowe nie pasują do krążących szczepów.
· Typowe objawy: Objawy ze strony układu oddechowego są łagodne (kaszel, kichanie, rzężenia tchawicy), a na ducha lub pobieranie paszy nie ma wyraźnego wpływu. Bardzo łatwo prowadzi do wtórnych infekcji Mycoplasma, E. coli, zakaźnego zapalenia oskrzeli i innych patogenów, tworząc wielokrotne infekcje.
· Szkody produkcyjne: Produkcja jaj spada o 10%-30%. Kolor skorup jaj blaknie, a liczba jaj z cienką skorupką i skorupką piaskową wzrasta. Płodność i wylęgowość jaj reprodukcyjnych spada. Jednocześnie powoduje poważne obniżenie odporności, a ryzyko późniejszych chorób w stadzie znacznie wzrasta.
2. Atypowa choroba Newcastle
· Czynniki wywołujące chorobę: Nieracjonalne procedury immunizacji i nierówny poziom przeciwciał. Stres termiczny powoduje szybki spadek poziomu przeciwciał.
· Typowe objawy: W stadzie pojawia się sporadyczny kaszel i kichanie, a odchody są żółto-zielone i luźne. Ogólnie rzecz biorąc, nie ma masowych ostrych zgonów.
· Szkody produkcyjne: Produkcja jaj spada powoli. Skorupy jaj stają się blade, masa jaj spada, a wskaźnik brakowania i śmiertelności nieznacznie wzrasta.
3. Zakaźne zapalenie oskrzeli (IB)
· Czynniki wywołujące chorobę: Duże różnice temperatur między dniem a nocą i stres spowodowany bezpośrednim zimnym wiatrem. Wirus może szybko rozprzestrzeniać się drogą powietrzną.
· Typowe objawy: Postać oddechowa objawia się rzężeniem tchawicy, wyciąganiem szyi do oddychania i kaszlem. Postać rozrodcza bezpośrednio uszkadza jajowód.
· Szkody produkcyjne: Produkcja jaj gwałtownie spada (o 20%-50%). Znacznie wzrasta liczba jaj zdeformowanych, z cienką skorupką i bez skorupki, a białko jest rzadkie i wodniste. Infekcja u piskląt powoduje trwałe uszkodzenie jajowodu, a po osiągnięciu dorosłości stają się one "fałszywymi niosek".
4. Zespół spadku nieśności (EDS-76)
· Czynnik patogenny: Adenowirus ptasi, który może być przenoszony pionowo.
· Czynniki wywołujące chorobę: Jesienią poziom przeciwciał u stad rozpoczynających nieśność lub będących w szczycie produkcji naturalnie spada, a stres aktywuje wirusa.
· Typowe objawy: Stado nie wykazuje wyraźnych zewnętrznych nieprawidłowości, a pobieranie paszy i duch są w zasadzie normalne.
· Szkody produkcyjne: Produkcja jaj nagle spada o 20%-40%. Wzrasta liczba jaj z cienką skorupką, z miękką skorupką i bez skorupki, a kolor skorupy jaj ogólnie staje się jaśniejszy.
5. Zakaźne zapalenie krtani i tchawicy
· Czynniki wywołujące chorobę: Nagły spadek temperatury późną jesienią i nadmierna gęstość obsady. Rozprzestrzenia się niezwykle szybko.
· Typowe objawy: Ciężkie trudności w oddychaniu, wyciąganie szyi i oddychanie z otwartym dziobem, potrząsanie głową i kaszel z krwią, a żółte, serowate błony rzekome w krtani.
· Szkody produkcyjne: Produkcja jaj znacznie spada, a wskaźnik brakowania i śmiertelności znacząco wzrasta.
II. Choroby bakteryjne (głównie wtórne infekcje, pogarszające stan)
1. Kolibakterioza
· Cechy kluczowe: Typowy patogen oportunistyczny, a wtórna infekcja występuje po prawie wszystkich wirusowych infekcjach dróg oddechowych.
· Czynniki wywołujące chorobę: Bariera śluzówkowa dróg oddechowych jest niszczona przez wirusy, zła higiena kurnika i nadmiernie wysokie stężenie amoniaku.
· Typowe objawy: Sekcja zwłok wykazuje zapalenie osierdzia, zapalenie wątroby i zapalenie worków powietrznych. U kur nieśnych często występuje zapalenie otrzewnej żółtkowej, a odchody są żółto-zielone i luźne.
· Szkody produkcyjne: Wskaźnik brakowania i śmiertelności wzrasta, produkcja jaj pozostaje stale niska, a zapalenie jajowodu prowadzi do słabej jakości skorup jaj.
2. Zakaźne zapalenie nosa i zatok
· Czynnik patogenny: Avibacterium paragallinarum.
· Czynniki wywołujące chorobę: Nagłe zmiany temperatury, słaba wentylacja i zatłoczone stada.
· Typowe objawy: Surowiczy lub ropny wyciek z nosa, obrzęk twarzy, obrzęk powiek i częste kichanie.
· Szkody produkcyjne: Pobieranie paszy spada, a produkcja jaj spada o 10%-20%. Szybko się rozprzestrzenia i może dotknąć całe stado w krótkim czasie.
3. Zakaźne zapalenie gardła i krtani (cholera drobiu - infekcja Pasteurella multocida)
· Czynniki wywołujące chorobę: Wywołane silnym stresem, takim jak naprzemienne zimno i gorąco jesienią oraz przenoszenie między kurnikami. Często występuje jako ostra epidemia.
· Typowe objawy: Postać nadostra powoduje nagłe zgony bez ostrzeżenia. W postaci ostrej grzebień staje się fioletowy, dzwonki stają się obrzęknięte, wydalane są szaro-zielone luźne odchody, a na powierzchni wątroby pojawiają się drobne szaro-białe martwicze plamy.
· Szkody produkcyjne: Zgony ostre wzrastają, a produkcja jaj gwałtownie spada.
4. Puloroza (infekcja Salmonella)
· Czynniki wywołujące chorobę: Przenoszenie pionowe przez jaja wylęgowe plus zanieczyszczenie środowiska. Epidemie występują, gdy odporność spada z powodu stresu związanego z różnicą temperatur jesienią.
· Typowe objawy: Dorosłe kury nieśne są w większości subklinicznie zakażone, wydalają białe lub żółto-zielone luźne odchody, a także mają deformację i martwicę jajników.
· Szkody produkcyjne: Produkcja jaj spada, jaja reprodukcyjne przenoszą bakterie, wylęgowość jest niska, a przeżywalność piskląt jest słaba.
III. Mykoplazmoza i zespół oddechowy (najczęstsza postać choroby jesienią)
Infekcja Mycoplasma gallisepticum (przewlekła choroba dróg oddechowych)
· Cechy kluczowe: Powszechnie występująca na jesiennych fermach kur nieśnych, o długim przebiegu i łatwo nawracająca. Rzadko jest to infekcja pojedyncza.
· Czynniki wywołujące chorobę: Nadmierny amoniak w kurniku, duże ilości kurzu i duże różnice temperatur między dniem a nocą stale uszkadzają błonę śluzową dróg oddechowych.
· Typowe objawy: Kaszel, kichanie i rzężenia tchawicy, z objawami szczególnie widocznymi w nocy. W oczach pojawiają się pęcherzyki, a powieki są lekko obrzęknięte.
· Szkody produkcyjne: Przy infekcji pojedynczej produkcja jaj nieznacznie spada. Przy współinfekcji z zakaźnym zapaleniem oskrzeli, grypą ptaków, E. coli i innymi patogenami (powszechnie znanym jako "zespół oddechowy") produkcja jaj spada gwałtownie, wskaźnik brakowania i śmiertelności znacząco wzrasta, a koszty leczenia są niezwykle wysokie.
IV. Choroby pasożytnicze
1. Kokcydioza
· Czynniki wywołujące chorobę: Deszczowa jesienna pogoda i wysoka wilgotność w kurniku. Pasza i woda pitna są zanieczyszczone odchodami. Występuje z wysoką częstością u kur nieśnych hodowanych na podłogach.
· Typowe objawy: Kokcydioza kątnicza powoduje jasnoczerwone krwawe odchody, a kokcydioza jelita cienkiego powoduje brązowe luźne odchody. Stado staje się anemiczne i wychudzone.
· Szkody produkcyjne: Pobieranie paszy spada, produkcja jaj spada, kolor skorupy jaj staje się jaśniejszy, a w ciężkich przypadkach mogą wystąpić masowe zgony.
2. Askaridoza u kur
· Czynniki wywołujące chorobę: Jesienne temperatury sprzyjają rozwojowi jaj. Fermy z złą higieną środowiska i nieterminowym usuwaniem obornika są na nią podatne.
· Typowe objawy: Stado staje się wychudzone i ma niestrawność. W odchodach można zauważyć robaki, a błona śluzowa jelit jest stale uszkadzana.
· Szkody produkcyjne: Wskaźnik konwersji paszy spada, produkcja jaj spada, a masa jaj ma tendencję do bycia lżejszą.
